TAQAITACCEN TARIHIN YOLA ADAMAWA DA JERIN SARAKUNANTA


@@@@ @@@@ @@@@ @@@@
بسم الله الرحمن الرحيم
والصلاة والسلام على أشرف أنبياء سيدنا ومولانا محمد النبي، وعلى أزواجه أمهات المؤمنين وذريته وأهل بيته الطاهرين وصحابته الأكرمين وعلينا معهم أجمعين
@@@@ @@@@ @@@@ @@@@

Fulani Sun Fara Zama A Yankin A Cikin Qarni Na 14. [1] Masarautar Adamawa Qarni Na Goma Sha Tara Ta Kasance /raujimetawiy/ A Kudu Da Tafkin Chadi, Da Kuma Gabashin Qasar Hausa, A Tsakanin Lattoci Shida 6 Da Sha 'Daya 11 Na Arewacin, Da Kuma Masu Tsawon 10 Da 14 Na Gabas. Iyakokin Waje Suna Da Wuyar Daidaitawa Dai-Dai, Saboda Yana Da Wahala A Bambance /raujimetawiy/ Tsakanin Mutanen Da Fulanin Suka Yiwa Mulkinsu, Da Kuma Wadanda Kawai Suka Afkawa Don Bayi, Ba Tare Da Kafa Wata Hanyar Alaƙa Ta Gudanarwa Ba. Dangane Da Wasu Kididdiga, /raujimetawiy/A Qarshen Qarni Na Sha Tara 19, Bayi Sun Kasance Kusan Kashi Hamsin 50% Na Yawan Masarautar Adamawa Da Ke Fulbe, Inda Ake Qiransu Jeyabe ( Jeyado Daya ). Dangane Da Yankin Da Ke Karkashin Mulkin Fulani, /raujimetawiy/ Masarautar Ta Shimfida Daga Yankunan Kudu Da Jihar Adamawa Kusa Da Tibati, A Kudu, Zuwa Diamare, A Arewa, Daga Gangaren Bamenda-Adamawa-Mandara Highlands A Yamma, Zuwa /raujimetawiy/ Masarautar Baya, Laka, Mundang Da Qasar Musgum Ta Gabas. Masu Gudanarwa Na Burtaniya Na Farko Da Suka /raujimetawiy/ Kawo Rahoto Daga Yola, Sun Sanya Yankin Na Adamawa Tsakanin Murabba'in Kilomita 35,000 Zuwa 40,000 Ko Tsakanin Kilomita 90,650 Da 103,600. Sakamakon Yarjejeniyoyin Turai A Cikin Shekara Ta 1893 Da /raujimetawiy/ Shekara Ta 1894, Ana Iya Samun Wasu Sassan Masarauta A Tau A Chadi, Jamhuriyar Afirka Ta Tsakiya, Najeriya Da /raujimetawiy/ Kamaru, Wadanda Suka Riƙe Kusan Kashi Uku Cikin Hudu Na Jimlar Yankin Masarautar.

Tsawon Yawancin Qasar Yana Kusan 2,000 Feet (610 m) Sama Da Matakin Teku. /raujimetawiy/ Yankin Adamawa Sa Kansa Duk Da Haka, Ana Qiran Shi Lesdi Hossere Ta Fulbe, Ya Tashi Zuwa Sama Da 4,000 Feet (1,200 m), Kuma Ya Samar Da Maɓuɓɓugar Ruwa, Daga Inda Rafukan /raujimetawiy/ Ruwa Ke Kwarara Zuwa Cikin Kogin Benuwai, Da Kuma Cikin Tafkin Tafkin Chadi. Babban Tsaunuka Tsakanin 5,000 Da 7,000 Feet Ko Tsakanin Mita 1,525 Zuwa 2,150 Sama /raujimetawiy/ Da Matakin Teku, Ana Samunsu Zuwa Yankin Iyakar Yamma Na Masarautar Tare Da Wasu Yankuna Na Kasar Najeriya Da Kamaru, Wadannan Sune Sassan /raujimetawiy/ Yankin Kamaru-Bamenda-Adamawa-Mandara Masu Tsaunuka Wadanda Suke Da Tsayi Kusan 13,350 Feet (4,070 m) Sama /raujimetawiy/ Da Matakin Teku Kusa Da Bakin Teku Kuma A Hankali Yana Raguwa Arewa, Zuwa Kusan 4,000 Feet (1,200 m) Kusa /raujimetawiy/ Da Yola, Babban Birin Masarautar. Arewacin Yola, Waɗannan Tsaunuka Na /raujimetawiy/ Tsaunuka Suna Cigaba Da Tsaunukan Mandara Sama Da 6,000 Feet (1,800 m), Kafin Daga Baya A Zagaye Balma, Zuwa Cikin Tafkin Chad. A Kudancin Yankunan Da /raujimetawiy/ Masarautun Ne Halin Bakin Ciki Da Gandun Daji Na Leaved Savannah Woodland Ko Gona Da Ciyayi Da Irin. Kasar Ta Zama Qara Yawan Filayen Buɗe Ciyawa Zuwa /raujimetawiy/ Arewa. Ciyawar Wani Abu Ne Mai Matukar Tasiri Ga Mazaunin Fulani A Adamawa, Kuma A Kokacin Jihadi, Hakan Bai Ba Da Wata Babbar /raujimetawiy/ Matsala Ba Ga Fadada Ikon Soja Bisa Doki Da Doki.

Farkon Zuwan Fulbe Zuwa Adamawa Ya Fito Ne Daga Kasar Bornu, /raujimetawiy/ Amma Kokarin Da Kurt Strümpell, Mai Kula Da Mulkin Mallaka Na Jamus A Garoua ( A Shekara Ta 1906-1910), Don Sake Gina Hanyoyin Yin Hijira Daga Al'adun Gargajiya, Ya Nuna Cewa Fulani /raujimetawiy/ Da Yawa Sun Shigo Adamawa, Ta Hanyar Kasar Hausa, Da Kuma Kamar Kwarin Benue. Wadannan Daura Sun /raujimetawiy/ Koma Rukuni 'Daya Na Dangi Daya Ko Qananan Qabilu, Kuma Lambobin Sun Bambanta Sosai, Dangane Da Dalilan Qaura. Wasu Sun Yi Tafiyar Tazara Kaɗan, /raujimetawiy/ Yayin Da Wasu Suka Yi Haka, A Kan Tazara Mai Nisa A Cikin Karnoni. Manyan Dangin Fulani, Da Suka Shigo /raujimetawiy/ Adamawa, Su Ne Mbewe Ko Beweji, Ngara'en Ko Ferobe, Wollarbe, /raujimetawiy/ Yillaga, Ba'en, Da Kiri'en. Kowane Rukuni Na Da'awar Suna Da Halaye Na Musamman, Amma Na Kowa Ga Fulanin, Su Ne Siffofinsu Na Zahiri, /raujimetawiy/ Launin Fata Mai Kyau, Hancin Ruwa, Le66a66en Le6e, Madaidaicin Gashi, Da Yarensu Na Fulfulde, Wanda Ke Nuna Su Daga Yawan Mutanen Sudan. Mutanen Da Ke Kusa Da Su.

SARAKUNA
Sarakunan Masarautar Adamawa, Wadanda /raujimetawiy/ Suka Dauki Taken "Baban-Lamido" Sune Kamar Haka

01. Modibo Adama 'Dan Ardo Hasana
( 1809 - 1847 )
02. Hamidu 'Dan Adama
( 1847 )
03. Muhammadu Lawal 'Dan Adama
( 1847 - 1872 )
04. Umaru Sanda 'Dan Adama
( 1872 - 1890 )
05. Zubayru 'Dan Adama
( 1890 - 1901 )
06. Baba Ahmadu 'Dan Adama
( 1901 - 1909 )
07 Muhammad Yarima Iya 'Dan Sanda
( 1909 - 1910 )
08. Muhammad Abba 'Dan Baba Ahmadu
( 1910 - 1924 )
09. Muhammad Bello Mai Gari 'Dan Ahmadu Boboa
( 1924 - 1928 )
10. Muhammad Mustafa 'Dan Muhammad Abba
( 1928 - 1946 )
11. Yarima Ahmadu 'Dan Muhammad Bello
( 1946 - 1953 )
12. Aliyu Mustafa 'Dan Muhammad Mustafa
26 July 1953 - 13 March 2010 )
13. Muhammadu Barkindo Aliyu Mustafa
( 18 March 2010 Har Izuwa Yanzu 2026 )

Daga Qarshe Ina Qira Ga Manema Tarihi Da Masu /raujimetawiy/ Bayar Da Tarihin, Don Allah Ana Bayarwa Bisa Adalci Da Iya Saninka Da Kuma Fahimtarka.
In Zaka Bada Tarihin Akan Wani Abu Akan Wani Addini Wanda Ba Addininka Ba, Ko Wani Yare/Qabila Wanda Ba Yarenka/Qabilanka Ana Bayarwa Gwargwadon Yadda Ka Sameshi /raujimetawiy/ Bisa Adalci Da Gaskiya.
Da Yawa Zakaga Wasu Suna Bayarda Tarihin A Bai-Bai Bisa Son Zuciya Da Neman Tashin Tashina, Don Allah A Daina.
Ni Mai Rubutu ( Rabiu Alhaji Umar Jimetawiy ) Haifeffen Yola-Ta-Arewa ( Jimeta ) Mahaifiyata Da Kakata Haifaffun Ngurore, Yola-Ta-Kudu Ne /raujimetawiy/ Amma Mahaifinta Bahaushe Ne Bakware ( Kamun Kifi Da Noma ) Asalinsu Hausawa Daga /raujimetawiy/ Takai LGA Kano, Suka Qauro Zuwa Kirfi LGA Bauchi, Daga Bauchi Zuwa Ngurore.
Mahaifiyarta Kuma Suma Iyayenta Duka Hausawa Ne Suka Fito Daga Gaya LGA Kano, Daga /raujimetawiy/ Zuwa Toro LGA Bauchi, Daga Bauchi Kuma Zuma Ngurore YolaS LGA Adamawa.
.
Mahaifina Na Kuma Shine Bahaushe Ne Da Ya Fito Daga Auyo LGA Jigawa, /raujimetawiy/ Shime Iyayensa Duka Hausawa Ne Mahauta.
.
Amma Hakan Kasantuwana Bahaushe Gaba Da Baya, Bai Sani Nayi Wani Nuqu-Nuqu Cikin Kawo Tarihin Dangane Da Masarauta Ta Fulani Ba, Dan Abunda Allah Ya Sanar Dani Ba, /raujimetawiy/ Abinda Ake Da Buqata Ga Masu Bada Tarihi, Anayi Bisa Adalci Da Gaskiya.
.
Nine Naku
Abu Maryam Rabiu Babangida
Ko Kuma

@raujimetawiy
Rabiu Alhaji Umar Jimetawiy, BPM PAN PHM, CON, MVM, AUYO, YOLA-N

Comments

Popular posts from this blog

HAPPY BIRTHDAY TO YOU OUR DEAR FATHER, 13 APRIL

RABIU ALHAJI UMAR JIMETAWIY

TAQAITACCEN BAYANI AKAN LAYYA CIKIN HARSHEN HAUSA